نیکلای مارکوف

نیکلای مارکوف (1957-1882میلادی) 1261-1336 شمسی

نیکلای مارکف در سال ۱۸۸۲ در خانواده‌ای سرشناس از افسران روسیه تزاری در تفلیس زاده شد.مارکوف تحصیلات متوسطه را در تفلیس گذراند. او در سال ۱۹۱۰ از آکادمی هنرهای زیبای سن پترزبورگ در سن 27 سالگی فارغ التحصیل شد .دانشگاه سنت پترزبورگ که در سال 1819 تاسیس شده بود، در نیمه دوم قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، یکی از معتبرترین مراکز علم و فرهنگ روسیه و خاورشناسی در سطح جهان بود.نتیجه ازدواج اول او با خانم لودمیلا در دوران تحصیل دو دختر بود. سپس تا سال ۱۹۱۴ در بخش فارسی دانشکده شرق‌شناسی این دانشگاه تحصیل کرد. مارکف در جنگ جهانی اول به عنوان داوطلب در ارتش روسیه در قفقاز خدمت کرد. در سال ۱۹۱۷ میلادی (۱۲۶۹ خورشیدی) آجودان فرماندهی بریگاد قزاق شد که یک واحد ویژه نظامی در ایران بود که ناصرالدین شاه آن را تشکیل داده‌ بود. در ارتش ایران به درجه ژنرالی رسید و پس از انقلاب اکتبر روسیه در ایران ماندگار شد. در سال ۱۹۲۱ میلادی از بریگاد قزاق خارج شد و و به حرفه ی معماری بازگشت.

او در ایران با خانم ورا که متولد باکو بود، ازدواج کرد. حاصل ازدواج دومش دو فرزند دختر و پسر بود. همسرش ورا به سال 1928 میلادی در گذشت. نیکلای مارکف در شهرداری تهران استخدام شد. این معمار روسی تبار با ساخت بیش از بیست اثر معماری در ایران و به خصوص در تهران، از پیشگامان معماری مدرن در ایران محسوب می‌شود. در سال های بعد تا وقوع جنگ جهانی دوم مارکف فعالیت پرثمری داشت و اولین دفتر کارش را در خیابان استانبول و سپس و سپس در خیابان های فردوسی و ارباب جمشید دایر کرد.بعد از جنگ جهانی دوم مارکوف به فعالیت های طراحی و مقاطعه کاری ادامه داد و به سال 1957 در سن 75 سالگی در گذشت .مقبره او ،29 سال پس از مرگ همسرش ورا در کنار او در آرامگاه دولاب تهران قرار گرفت.

مارکوف، معماری اسلامی و شیوه‌های سنتی احداث بناهای ایرانی و مصالح محلی از قبیل آجر، سنگ، کاشی و گچ را می‌ستود. در واقع، آجرهای خشتی که وی به کار می‌برد به نام آجر مارکوفی مشهور شد. شهر تهران در دههٔ اول و دوم قرن جاری پر از ساختمان‌هایی به سبک او شد، سبکی که تلفیق چهار نوع فرهنگ را به نمایش می‌گذاشت: مدرن، التقاطی، غربی و ایرانی. آرت دکو و جریان‌های موازی در اروپا و آمریکا استفاده از نتایج پژوهش‌های باستان شناسی، به خصوص نتایج مربوط به دوران اسلامی و صفوی در طراحی بر روش معماری مارکف تاثیر گذاشتند. استفاده از فناوری محلی متاثر از کشفیات باستان شناسی در طراحی بناها از دیگر ویژگی‌های کار مارکف بود.


کارنامه ی نیکلای مارکوف

نگاهی به کارنامه ی مارکوف


دار المعلمین در سال 1298 شمسی و در زمان وزارت مرحوم میرزا احمد خان بدر تأسیس شد، پس از توسعه شهر تهران و اختصاص باغ‌ نگارستان به ادارات دولتی و مراکز آموزشی و تغییرات متعدد در این‌ باغ، بالاخره در سال 1307به پیشنهاد دکتر عیسی صدیق (ریاست‌ تعلیمات عمومی وقت ایران) نقشه ساختمان یک مدرسه متوسطه‌ کامل با رعایت سبک معماری ایران و اصول مدرسه‌سازی توسط مهندس مارکف تهیه و اجرا شد.در کتاب ویژگی‌های این بنا چنین‌ توصیف شده است:«ترکیب بنا با حجمی کشیده و با بالهای برگشته و نحوه استقرار آن در رابطه با محوربندی محوطه از ویژگی‌های هندسی‌ کلاسیک بهره برده است.»و درباره اصلی‌ترین نکته ظاهری بنای‌ دار المعلمین، یعنی ترکیب زیبای پنجره‌های رواقی و ستونک‌های با نیم سر ستون رومی نوشته شده:«عنصر تکرار شونده در نمای جنوبی‌ ترکیبی از سه پنجره و دو ستون دارد که سه بار در امتداد هر بال‌ تکرار می‌شود،و به قسمتی پیش آمده ختم می‌گردد که نمایی با سه‌ پنجره دارد.ترکیب دو ستون بین پنجره‌ها در بدنه‌های اصلی بارها مورد استفاده قرار گرفته است.
 
 
همان طور که در شرح مفصل‌تر نماهای این بنا در کتاب آمده، عنصر اصلی ایجاد کننده زیبایی و تعادل در ظاهر ساختمان تکرار موسیقایی‌ پنجره‌ها به‌عنوان فضای باز و دیوارها به‌عنوان فضاهای بسته و ستون‌ها به‌عنوان حد فاصل این دو فضای خالی و پر است.بعدها مارکف از این ترکیب موزون غرب و شرق، پنجره رواقی و ستون و تاریک و روشنی در بیشتر آثارش بهره برد، به طوری که مجموعه‌ پنجره و ستون‌های هر بنا توسط حجم‌های سنگین آجری مثل قابی‌ محکم این مجموعه زیبا را از فضای تهی اطراف جدا می‌کند و در برابر دیدگان بازدید کنندگانش قرار می‌دهد.
 
 
در مدرسه فلاحت که به سال 1308 توسط مارکف در کرج بنا شده، همان ترکیب موزون نمای شرقی و عملکرد غربی در ارتفاع بیشتر، خود را نشان می‌دهد.گوشه‌هایی که از بال‌های بنا را به بدنه اصلی‌ آن متصل می‌کند همچون بناهای عظیم دوره ساسانی مستحکم‌ می‌نماید و لبه‌های آن توسط کنگره‌های سه پله‌ای مشابه آنچه‌ در تخت جمشید دیده می‌شود مشخص شده است.در مورد بام‌های‌ این بنا در کتاب چنین نوشته شده:«شکل لبه بام در برج‌ها متفاوت‌ و شامل تکرار کنگره‌هاست.کنگره‌ها با احجام ساده مکعبی بی‌شباهت‌ به برج‌های قلعه نیستند
 
 

این نگرش مارکف که استحکام در بنای آموزشی به محصلین و معلمین احساس امنیت و آرامش می‌دهد راه حل مناسب مارکف است‌ در برابر دوران پر تلاطم ایران آن زمان که توسعه صنعتی بدون‌ پشتوانه فرهنگ‌سازی باعث شده بوده جامعه ایران با ذهنی مغشوش‌ و دلی نگران وارد قرن بیستم بشود و حجم بناهای ساخته شده توسط مارکف همچون دروازه‌های ملل در تخت جمشید به ایرانیان این قوت‌ قلب را می‌داد که به پشتوانه قدرت پایدار و مستحکم فرهنگ ایرانی، این شتاب بالاخره متعادل و آرام می‌شود و ایرانی جدای از مدرن شدن‌ نیاز دارد هویت باستانی خود را بازشناسایی کند.


-
دانشسرای مقدماتی تهران را می‌توان اوج بناهای ترکیبی مارکف‌ برای فضاهای آموزشی دانست، دیوارهای صاف و ساده و آجری‌ ترکیبی رؤیایی با ردیف ظریف‌ کاشی‌کاری‌های قاب پنجره و سر درها دارد
 
ترکیب موزون رواق پیش امده‌ با پنجره‌های مستطیل طبقه‌ دوم همان قدر هماهنگ است که‌ قرارگیری کلاس‌هایی ابعاد مختلف در یکه راهرو سراسری‌ موازی همین رواق‌های نیمه باز با ستون‌های مستطیلی کلش. ترکیب طلایی دیگر دانشسرا گسترش کلاس‌ها در محور طولی و ورودی و آمفی تئاتر در محور عرضی است به طوری که‌ در راستای همان محورپر تحرک‌ و ورودی،آمفی تئاتر نعلی شکل‌ با صندلی‌های چوبی مستقر و پلکانش قرار گرفته؛تضادی بین‌ حرکت و سکون؛حرکت برای ورود به دانشسرا و سکونبرای فراگیری‌ دانش،و این تضاد در قلب بنا قرار گرفته است؛باز هم تعادل متقارن‌ بین دو عنصر متضاد.

در کتاب با ذکر سندی از کتاب‌ «یادگار عمر»،نوشته عیسی‌ صدیق،چنین آمده است:«بیرون‌ دروازه دولت زمین وسیع و مسطحی وجود داشت که متعلق‌ به وزارت فرهنگ بود و شاگردان‌ دوره سوم متوسطه در شمال شهر در آن فوتبال بازی می‌کردند.در سال 1312 وقتی قانون تربیت‌ وضع و مقرر شد که 25 دانشسرای‌ مقدماتی ظرف پنج سال تأسیس‌ گردد، وزارت فرهنگ زمین بازی‌ مذکور را به دانشسرای تهران‌ تخصیص داد و در سال 1314 به‌ مهندسی مارکف ساختمان آن را اغاز کرد.»و بالاخره این ساختمان‌ در 17 دی ماه همان سال افتتاح‌ شد.

 

 - در معرفی ساختمان پست در کتاب نوشته شده:«روز سوم مرداد 1313،یکصد و بیست عدد کارت‌ دعوت برای افتتاح عمارت جدید پست که دو روز بعد یعنی 5 مرداد انجام می‌گرفت،برای نمایندگان‌ و رئیس مجلس از طرف رئیس‌ الوزرا ارسال شد.»و سپس به قرار گیری زمین آن در اطراف میدان‌ مشق اشاره می‌شود و اینکه محل‌ پست خانه به جای قراول خانه‌ های قبلی،در حد جنوبی میدان‌ در نظر گرفته شد.ساخت بنای‌ پست طولانی‌ترین پروژه مارکف‌ محسوب می‌شود و این مسئله‌ درست در اوج دوران توسعه پهلوی‌ اول است.این بنای معظم با نمای‌ آجری و سنگی با ترکیبی متقارن‌ در ضلع جنوبی میدان مشق-مکانی‌ که قرار ود مرکز اداری شهر باشد- ساخته شد.
بنای پست نمایشی‌ترین کار مارکف‌ است.بقیه ساخت و سازهای او یا در دل باغ و حیاطی پیرامونی ساخته‌ شده و یا به وسیله خیابان‌های کم‌ عرضی احاطه شده‌اند.برعکس‌ تمامی نمای ورودی بنای پست از سمت دروازه میدان مشق یا همان‌ دروازه دولت به خوبی خودنمایی می‌کند و در برابر بناهایکم عرض‌ اطاف طول ساختمان پست و بیرون امدگی مختص ورودی‌اش با صلابت حجم گسترده و موزونش را به نمایش می‌گذارد.
توضیح نویسندگان کتاب چنین است:«مارکف در استفاده از شیوه‌ آرت دکو در این بنا،این بار عمدتا متوجه مراجع سبک‌های تاریخی‌ کلاسیک و باروک است.با وجود استفاده از حیاط مرکزی در طرفین‌ بنا و هندسه هشت ضلعی در ورودی از آن جا که این عناصردر اشکال‌ خالص معماری ایرانی و اسلامی مورد استفاده قرار نگرفته‌اند،چندان‌ تأثیری در تغییر جهت گرایش اصلی ساختمان به سمت معماری دوره‌ اسلامی یا باستانی ایران ندارند.  
عملکرد اداری و به خصوص عملکردی که در چند سده قبل‌ترش‌ در میان مردم سابقه نداشته به نظر می‌رسد مارکف را بر آن واداشته‌ که به جای بهره‌گیری از تقارن و تعادل و عناصر معماری ایرانی، از قدرت و تأثیرگذاری باروک سود جوید،چرا که مردم آن زمان‌ باید به اداره جدیدی اطمینان می‌کردند و بسته‌های پستی خود را به‌ آن جا می‌سپردند.این ویژگی کارکردی در بنای پست باعث شده برای‌ تفاوت آن با ساختمان مشابه چنین عملکردی در یکی از کشورهای‌ اروپا ظاهرا به استفاده از قوس پنجره‌ها و سر ستون‌های هخامنشی‌ در نیم ستون‌های نما اکتفا شود.اما در واقع فضای غالب و درونی بنا همچنان دارای روحیه تعادل و تقارن چیدمان‌های حجمی با در نظر گرفتن روحیه انسان ایرانی است.
از طرفی بنای پست را می‌توان شاخص‌ترین معماری پیرو سبک آرت‌ دکو در ایران نامید.

 

 
*
عمارت مشیرالدوله پیرنیا: این خانه، در انتهای بن بست پیرنیا در خیابان لاله‌زارنو و کمی پایین‌تر از چهارراه کنت واقع است و در آغاز  مشروطهٔ دوم به سفارش ِ مشیرالدوله ساخته شد که در سن پترزبورگ با مارکف صمیمیت پیدا کرده‌بود. این ساختمان که خاطرهٔ انشای فرمان مشروطیت، تدوین قوانین جدید دادگستری و نگارش کتاب تاریخ ایران باستان و دیگر آثار مشیرالدوله پیرنیا و زندگی روزمره و مرگ و حتی مجلس ختمش در دوره رضاشاه را در خود دارد، پس از انقلاب اسلامی به عنوان بنای تاریخی به ثبت سازمان میراث فرهنگی رسید و با انجام تعمیرهایی، اینک مرکز موسسه طب اسلامی است.

 

* مدرسهٔ ژاندارک (1265):مدرسه ژاندارک واقع در منطقه ۱۲ شهر تهران، حد فاصل خیابان جمهوری، منوچهری، لاله‌زار و فردوسی به همراه کلیسای مجاور به عنوان یکی از آثار ملی و با شماره ثبت ۲۹۲۸ به عنوان مدرسه و کلیسای ژاندارک به ثبت رسیده است. مدرسه ژاندارک جزو مدارسی است که فرانسوی ها در ایران تاسیس کرده اند. این مدرسه توسط دختران تارک دنیا برای تحصیل دختران ارمنی ایرانی تاسیس شد و در ابتدا به صورت دارالایتام اداره می‌شد. از دوران ناصری به بعد این مدرسه از دختران مسلمان نیز ثبت‌نام به عمل می‌آورد.

*
دبیرستان البرز (1304): یکی از دبیرستان‌های معتبر و قدیمی شهرتهران است و به خاطر نمای رشته کوه البرز در پس، دبیرستان البرز نام گرفته‌است. این دبیرستان در نزدیکی چهارراه کالج قرار دارد. مساحت کل دبیرستان که بخشی از آن به دانشگاه صنعتی امیرکبیر اختصاص یافته ۴۵ هزار متر مربع است. این دبیرستان ۱۱ هزار مترمربع زیربنا و ۱۰ هزار متر مربع فضای سبز دارد
 

*مدرسه جدید دارالفنون (1308): امیرکبیر محل ساختمان را خود شخصاً در مجاورت کاخ‌های سلطنتی و در مکانی که سربازان آموزش نظامی می‌دیدند با موافقت ناصرالدین شاه انتخاب کرد و به میرزارضاخان مهندس تبریزی که یکی از پنج نفر محصل اعزامی به لندن در زمان عباس میرزا بود دستور تهیه نقشه ساختمان را داد. نقشه ساختمان با استفاده از طرح عمارت سربازخانه ولیچ انگلیس در اواخر سال ۱۲۲۹ آماده و محمدتقی معمارباشی به احداث آن مأمور شد و کار را آغاز کرد. قسمت شرقی بنا در سال ۱۲۳۰اتمام یافت. هشتاد سال پس از فعالیت و در سال ۱۳۰۸ ساختمان مدرسه به دستور اعتمادالدوله وزیر وقت معارف تخریب شد و ساختمان فعلی با نقشهٔ مارکوف مهندسی روسی ساخته شد

زندان قصر(1307): زندان قصر در تاریخ ۱۱ آذرماه ۱۳۰۸ به دست رضا شاه افتتاح گردید. فاز اولیه زندان که در آن زمان افتتاح شد ۱۹۲ اتاق بود با گنجایش ۸۰۰ زندانی.بعدها و تا زمان ساخت زندان اوین در دهه چهل، این زندان تنها زندان پایتخت بود. در این دوران زندان قصر توسعه زیادی پیدا کرد. پس از انقلاب اسلامی ایران این زندان محل حبس زندانیان غیر سیاسی بود. در سال ۱۳۸۳این زندان تعطیل وشهرداری شروع به تخریب بخشهائی از زندان نمود که باپیگیری کانون زندانیان سیاسی قبل از انقلاب با ثبت زندان به عنوان آثار ملی در سازمان میراث فرهنگی ازتخریب آن جلوگیری ومتعاقباوسیله شهرداری به باغ موزه تبدیل گردید.البته در این میان تا قبل از ثبت محل ، زندان زنان سیاسی تخریب شد. سرانجام این باغ موزه در تاریخ 14 آبان ماه 1391 با حضور شهردار تهران و جمعی از هنرمندان برای بازدید عموم رسما" افتتاح گردید

 

* خانهٔ پروفسور عدل (1310): مارکوف روسی در سال 1310 با تلفیقی از سبک معماری روسی و تزیینات ایرانی، بنایی را در 2700 مترمربع مساحت در تهران، چهارراه سپه، تقاطع خیابان‌های ولی‌عصر (عج) و امام خمینی (ره) ساخت و مدتی بعد، پروفسور عدل، پدر جراحی مدرن ایران در آن ساکن شد. بر اساس گفته‌های وکیل مالک و همچنین نوع معماری، این خانه توسط یک معمار روسی ساخته شده است. خانه پروفسور عدل دارای 2700 متر مربع عرصه و حدود 1000 متر مربع زیربنا، شامل یک طبقه ساختمان اعیانی با زیرزمین همراه با آپارتمان سرایدار و سینمای خانگی است. پلان این خانه از نوع روسی شامل بخش‌های خصوصی، پذیرایی، محل بیتوته مهمان، مطب، منزل سرایدار، راننده، خدمه، همراه با 3 ورودی است. سطوح داخلی بنا با اندود گچ ساده است ولی در سقف از گچبری استفاده شده است. همچنین در بخش شرقی بنا از کاشی‌های خشتی منقوش در ازاره دیوار استفاده شده است. نماهای خارجی این خانه ترکیبی از آجر و گچ سفید بوده و در قسمت رخ بام با گچبری تزئین شده است. این خانه به تملک دولت درآمد و تبدیل به دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام شد. خانه پروفسور عدل در سال 1377 توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره 2081 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.


*
ورزشگاه امجدیه سابق.شهید شیرودی فعلی(1313): ورزشگاه شهید شیرودی (امجدیه) یک ورزشگاه دو و میدانی در تهران است که تا پیش از سال ۱۳۸۸ خورشیدی از ورزشگاه‌های معروف فوتبال در ایران بود و از آن سال دیگر مسابقات فوتبال در آن برگزار نمی‌شود. این ورزشگاه در مجموعه ورزشی شهید شیرودی قرار دارد. ورزشگاه امجدیه در سال ۱۳۰۶ خورشیدی، ده سال پیش از آن که فدراسیون فوتبال ایران تأسیس شود، در باغ اهدایی امجدالسلطنه برپا شد. این ورزشگاه محل بسیاری از رویدادهای تاریخی و به‌یاد ماندنی فوتبال ایران بوده‌است.

*
دبیرستان فیروز بهرام (1311): دبیرستان فیروز بهرام از دهش رادمنش بهرامجی بیکاجی به یادگار از فرزندش فیروز که در آغاز شهریور ۱۲۷۴هجری خورشیدی (۱۸۹۵ میلادی) در هندوستان زاییده شده و در هشتم دیماه ۱۲۹۴ (۱۹۱۵) جهان را بدرود گفته‌است بنام دبیرستان فیروز بهرام نامگذاری گردید. این دبیرستان در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۱۱ خورشیدی بر روی زمین انجمن زرتشتیان پایه گذارده شد و به سرپرستی نیک اندیش اردشیر کیامنش و به رهنمونی و دستیاریارباب کیخسرو شاهرخ آغاز و انجام و در دوم دی‌ماه همان سال گشایش یافت.
 
* کارخانه و شهرک‌ مسکونی کارخانه قند ورامین (1313): نخستین کارخانه قند ایران و خاورمیانه است که در سال ۱۳۱۳ خورشیدی توسط نیکلای مارکوف، ساخته و در سال ۱۳۸۴ به بخش خصوصی واگذار شده‌است. این کارخانه در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است.


*
دبیرستان انوشیروان دادگر (1315) : دبیرستان انوشیروان دادگریکی از دبیرستان‌های قدیمی و زرتشتی شهر تهران در خیابان انقلاب، بین خیابان‌های حافظ و ولی‌عصر، کوچه سعید واقع شده و در ضلع شرقی این مدرسه دبیرستان البرز واقع است. وقتی ساخت دبیرستان فیروز بهرام به پایان رسید، ایجاد دبیرستانی مخصوص برای دختران ضروری به نظر آمد. این بنا توسط بانوی خیرخواهی به نام خانم راتن بایی بانجی(جی تاتا) از سلسله موبدان و ساکن نوساری هندوستان با سرمایه اولیه یکصد هزار روپیه ساخته شد.


 
* مسجد امین‌الدوله (1324): خانم فخرالدوله اوایل سلطنت محمد رضا پهلوی به سال 1324 شمسی مبادرت به ساخت مسجدی به نام پدر شوهرش« امین الدوله» نمود . این مسجد در جنوب دروازه شمیران ( میدان ابو علی سینا ) و ضلع شمالی خیابان شهید مشکی و غرب کوچه دوازدهم قرار دارد. ساخت بنای مسجد را به مارکف روسی که آن زمان در معماری ایران از شهرتی بسیار بر خوردار بود ، سپرد

مؤسسه تحقیقات رازی‌ (1310-1312)

*
ورزشگاه امجدیه سابق.شهید شیرودی فعلی(1313): ورزشگاه شهید شیرودی (امجدیه) یک ورزشگاه دو و میدانی در تهران است که تا پیش از سال ۱۳۸۸ خورشیدی از ورزشگاه‌های معروف فوتبال در ایران بود و از آن سال دیگر مسابقات فوتبال در آن برگزار نمی‌شود. این ورزشگاه در مجموعه ورزشی شهید شیرودی قرار دارد. ورزشگاه امجدیه در سال ۱۳۰۶ خورشیدی، ده سال پیش از آن که فدراسیون فوتبال ایران تأسیس شود، در باغ اهدایی امجدالسلطنه برپا شد. این ورزشگاه محل بسیاری از رویدادهای تاریخی و به‌یاد ماندنی فوتبال ایران بوده‌است.

*
دبیرستان فیروز بهرام (1311): دبیرستان فیروز بهرام از دهش رادمنش بهرامجی بیکاجی به یادگار از فرزندش فیروز که در آغاز شهریور ۱۲۷۴هجری خورشیدی (۱۸۹۵ میلادی) در هندوستان زاییده شده و در هشتم دیماه ۱۲۹۴ (۱۹۱۵) جهان را بدرود گفته‌است بنام دبیرستان فیروز بهرام نامگذاری گردید. این دبیرستان در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۱۱ خورشیدی بر روی زمین انجمن زرتشتیان پایه گذارده شد و به سرپرستی نیک اندیش اردشیر کیامنش و به رهنمونی و دستیار یارباب کیخسرو شاهرخ آغاز و انجام و در دوم دی‌ماه همان سال گشایش یافت.


 
* کارخانه و شهرک‌ مسکونی کارخانه قند ورامین (1313): نخستین کارخانه قند ایران و خاورمیانه است که در سال ۱۳۱۳ خورشیدی توسط نیکلای مارکوف، ساخته و در سال ۱۳۸۴ به بخش خصوصی واگذار شده‌است. این کارخانه در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است.

*
دبیرستان انوشیروان دادگر (1315) : دبیرستان انوشیروان دادگر یکی از دبیرستان‌های قدیمی و زرتشتی شهر تهران در خیابان انقلاب، بین خیابان‌های حافظ و ولی‌عصر، کوچه سعید واقع شده و در ضلع شرقی این مدرسه دبیرستان البرز واقع است. وقتی ساخت دبیرستان فیروز بهرام به پایان رسید، ایجاد دبیرستانی مخصوص برای دختران ضروری به نظر آمد. این بنا توسط بانوی خیرخواهی به نام خانم راتن بایی بانجی(جی تاتا) از سلسله موبدان و ساکن نوساری هندوستان با سرمایه اولیه یکصد هزار روپیه ساخته شد.
 
* مسجد امین‌الدوله (1324): خانم فخرالدوله اوایل سلطنت محمد رضا پهلوی به سال 1324 شمسی مبادرت به ساخت مسجدی به نام پدر شوهرش« امین الدوله» نمود . این مسجد در جنوب دروازه شمیران ( میدان ابو علی سینا ) و ضلع شمالی خیابان شهید مشکی و غرب کوچه دوازدهم قرار دارد. ساخت بنای مسجد را به مارکف روسی که آن زمان در معماری ایران از شهرتی بسیار بر خوردار بود ، سپرد

*کارخانه سیمان تهران

*
کلیسای حضرت مریم (1317-1324): کلیسای حضرت مریم مربوط به دوره پهلوی است و در تهران، خیابان میرزا کوچک خان واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۲۳۷ به‌عنوان یکی ازآثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. کلیسای حضرت مریم در سال 1324 با هزینه شخصی فردی خیر بنام رومان عیسی یان بنا گردیده و معمار آن نیکلای مارکف بوده‌است. این بنا بین سال‌های ۱۳۲۴ تا ۱۳۴۹ دفتر اصلی و محل سکونت اسقف اعظم ارامنه بوده‌است که بعدها به کلیسای سرکیس مقدس انتقال یافت.


* ساختمانِ سینگر: این بنا در چهارراه ِمخبرالدوله تهران واقع است. در ساختِ این بنا مارکف معماریِ اروپاییِ معمول را دنبال کرد و آن را به صورت نئوکلاسیک ساخت که منعکس کنندهٔ معماری کلاسیک قرن ۱۶ بود.